Akaryakıt İstasyonlarının 5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu, 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu ve 5607 Sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu Kapsamında Mühürlenmesine İlişkin Değerlendirme

08.04.2025

Akaryakıt İstasyonlarının 5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu, 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu ve 5607 Sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu Kapsamında Mühürlenmesine İlişkin Değerlendirme

Akaryakıt istasyonlarının faaliyetleri, Türkiye’de 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ile düzenlenmekte olup, bu kanun petrol piyasasının şeffaf, rekabetçi ve istikrarlı bir şekilde işlemesini sağlamayı amaçlar. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından lisans verilen akaryakıt istasyonları, aynı zamanda 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile vergisel yükümlülüklere ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ile kaçakçılıkla mücadele esaslarına tabidir. Bu kanunlar kapsamında, belirli ihlallerin tespiti halinde akaryakıt istasyonlarının mühürlenmesi ve faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması mümkün hale gelmektedir. Aşağıda, bu süreç detaylı bir şekilde açıklanmakta ve mühürleme işlemlerinin anayasal haklar üzerindeki etkileri değerlendirilmektedir.

1. Yasal Çerçeve ve Mühürleme Süreci

5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu Kapsamında Mühürleme

• Madde 20/2-g: 29 Nisan 2021 tarihli ve 7318 sayılı Kanun ile eklenen bu madde, Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesinde belirtilen vergi kaçakçılığı suçlarının işlendiğinin Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilmesi durumunda, EPDK’ya da bildirim yapılmasını ve rafineri hariç her türlü tesiste lisansa tabi faaliyetlerin geçici olarak durdurulmasını düzenler. 28 Eylül 2023 tarihli Anayasa Mahkemesi kararı (E. 2023/35, K. 2023/163) ile bu maddenin “kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar” faaliyetlerin durdurulmasını öngören kısmı iptal edilmiş, ancak 20 Aralık 2023 tarihli ve 7491 sayılı Kanun ile yeniden düzenlenerek durdurma kararının 6 ayda bir mahkeme veya savcılık tarafından gözden geçirilmesi şartı getirilmiştir.

• Vergi Denetim Kurulu’nun raporu üzerine EPDK, akaryakıt istasyonunun lisanslı faaliyetlerini durdurabilir ve tesisi mühürleyebilir. Kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla suç sabit görülürse lisans iptal edilir.

213 Sayılı Vergi Usul Kanunu Kapsamında Mühürleme

• Madde 359: Bu madde, vergi kaçakçılığı suçlarını tanımlar:
  • 359/a: Muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleme veya kullanma,
  • 359/b: Belgelerin asıl veya suretlerini sahte olarak düzenleme veya kullanma,
  • 359/ç: Ödeme kaydedici cihazlara müdahale ederek kayıt dışı satış yapma veya vergi matrahını azaltma gibi fiiller.

• Madde 367: Vergi Denetim Kurulu’nun bu suçları tespit etmesi halinde, rapor Cumhuriyet Başsavcılığına iletilir ve EPDK’ya bildirilir. Bu bildirim, 5015 sayılı Kanun’un 20/2-g maddesi uyarınca mühürleme sürecini tetikler.

• Vergi müfettişleri tarafından hazırlanan rapor, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı tarafından değerlendirildikten sonra savcılığa suç duyurusu olarak gönderilir ve EPDK’ya bilgi verilir.

5607 Sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu Kapsamında Mühürleme

• Madde 3/11: Ulusal marker içermeyen veya belirli seviyenin altında marker içeren akaryakıtın yurda sokulması, üretilmesi, satılması, nakledilmesi veya bulundurulması gibi fiiller kaçakçılık suçu olarak tanımlanır.

• Madde 5: Kaçak akaryakıt tespitinde, tesislerin mühürlenmesi ve faaliyetlerin durdurulması öngörülür. Bu madde, 5015 sayılı Kanun’un teknik düzenlemelerine aykırı akaryakıtın piyasaya sürülmesi durumunda uygulanır.

• Gümrük idaresi veya kolluk kuvvetleri tarafından yapılan denetimlerde kaçak akaryakıt tespiti halinde, EPDK’ya bildirim yapılır ve tesis mühürlenir.

2. Mühürleme Sürecinin Aşamaları

1. Denetim ve Tespit:Vergi Denetim Kurulu, akaryakıt istasyonunda VUK 359. madde kapsamındaki suçları veya 5607 sayılı Kanun’a aykırı kaçak akaryakıt faaliyetlerini tespit eder.
2. Raporlama:Vergi müfettişleri raporu düzenler ve Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı’na sunar. Kaçakçılık suçlarında ise kolluk veya gümrük idaresi rapor hazırlar.
3. Bildirim:Rapor, savcılığa suç duyurusu olarak iletilir ve eş zamanlı olarak EPDK’ya bildirilir.
4. Karar ve Uygulama:EPDK, 5015 sayılı Kanun’un 20/2-g maddesi uyarınca faaliyetleri durdurur ve tesisi mühürler. 7491 sayılı Kanun ile bu kararın 6 ayda bir gözden geçirilmesi zorunlu hale gelmiştir.
5. Yargısal Denetim:İşletmeci, mühürleme kararına karşı idari yargıya başvurabilir. Ancak, idari para cezaları için teminat sunulmadıkça tahsilat durmaz.

3. Mühürlemenin Amaçları

• Vergi kaçakçılığı ve sahte belge kullanımının önlenmesi,
• Kaçak akaryakıtın piyasaya sürülmesinin engellenmesi,
• Kamu gelirlerinin korunması ve haksız rekabetin önüne geçilmesi.

4. Anayasal Haklar Bakımından Değerlendirme

Akaryakıt istasyonlarının mühürlenmesi ve faaliyetlerinin durdurulması, vergi denetim raporlarına dayansa da, bu süreçte bazı anayasal hakların ihlal edildiği yönünde tartışmalar bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesi’nin 28 Eylül 2023 tarihli iptal kararı da bu tartışmalara ışık tutmuştur. Aşağıda, bu hak ihlalleri detaylandırılmıştır:

a. Teşebbüs Hürriyeti (Anayasa Madde 48)

• İhlal: 5015 sayılı Kanun’un eski 20/2-g maddesi, faaliyetlerin süresiz olarak durdurulmasını öngörüyordu. Bu, işletmecinin ekonomik faaliyetini belirsiz bir süre askıya alarak teşebbüs hürriyetine orantısız bir müdahale oluşturuyordu.

• AYM Gerekçesi: Anayasa Mahkemesi, durdurma süresinin kesin bir mahkeme kararı olmadan sınırsız şekilde uygulanmasının, işletmecilere ağır bir külfet yüklediğini ve bu durumun Anayasa’nın 48. maddesine aykırı olduğunu belirtti. 7491 sayılı Kanun ile 6 aylık periyodik değerlendirme getirilerek bu ihlal kısmen giderilmeye çalışılmıştır.
• Değerlendirme: Vergi denetim raporlarının kesinleşmemiş bir mahkeme kararı olmadan mühürlemeye dayanak yapılması, masumiyet karinesine zarar verebilir ve işletmecinin geçim kaynağını tehdit etmektedir. Birçok işletme bu nedenle faaliyetine son vermiştir.

b. Mülkiyet Hakkı (Anayasa Madde 35)

• İhlal: Mühürleme, akaryakıt istasyonunun kullanımını engelleyerek işletmecinin mülkiyet hakkını kısıtlar. Özellikle uzun süreli durdurmalar, tesisin ekonomik değerini düşürür ve işletmeciyi maddi zarara uğratır. Kanunda her ne kadar geçici mühürlemeden söz edilese de uzun süren yargılama süreçleri nedeniyle fiilen geçici olmaktan çıkmaktadır.

• AYM Gerekçesi: Mahkeme, faaliyetlerin durdurulmasının mülkiyet hakkına ölçüsüz bir müdahale olduğunu ve bu müdahalenin kamu yararı ile birey hakları arasında denge kurmadığını ifade etmiştir.

• Değerlendirme: Vergi denetim raporlarının subjektif yorumlara dayanabilmesi ve henüz yargısal denetimden geçmemiş olması, mülkiyet hakkının ihlal riskini artırır.

c. Mahkemeye Erişim Hakkı (Anayasa Madde 36)

• İhlal: Mühürleme kararı, idari bir işlem olarak hızlıca uygulanır ve işletmeci yargıya başvurana kadar faaliyetleri durdurulur. Bu, mahkeme kararını beklemeden cezalandırıcı bir etki yaratır. Ayrıca, bazı işletmeler hakkında yürütmenin durdurulmasına karar verilip bazılarında verilmemesi, uygulamada yargıya güveni sarsmaktadır.

• AYM Gerekçesi: AYM, durdurma kararının yargı sürecinden önce uygulanmasının, mahkemeye erişim hakkını dolaylı olarak kısıtladığını ve işletmecinin savunma hakkını zedelediğini vurgulamıştır.

• Değerlendirme: Vergi denetim raporlarının kesinleşmeden mühürlemeye yol açması, işletmecinin itiraz hakkını fiilen etkisiz hale getirebilir.

d. Masumiyet Karinesi (Anayasa Madde 38)

• İhlal: Vergi denetim raporuna dayalı mühürleme, henüz suçluluğu mahkemece kesinleşmemiş bir işletmeciyi cezalandırıcı bir sonuç doğurur. Bu, “suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz” ilkesine aykırıdır.

• AYM Gerekçesi: AYM, kesinleşmiş bir mahkeme kararı olmadan faaliyetlerin durdurulmasının masumiyet karinesini ihlal ettiğini belirtmiştir.

• Değerlendirme: Raporların yargısal denetime tabi tutulmadan doğrudan yaptırım dayanağı olması, işletmeciyi suçlu gibi konumlandırabilir.

5. Sonuç ve Öneriler

Akaryakıt istasyonlarının mühürlenmesi, vergi kaçakçılığı ve kaçak akaryakıtla mücadelede etkili bir araç olsa da, bu süreçte anayasal hakların korunması büyük önem taşır.Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı ve 7491 sayılı Kanun ile yapılan düzenlemeler, orantılılık ve hukuki öngörülebilirlik yönünde adımlar atıldığını gösterse de, aşağıdaki öneriler dikkate alınabilir:

• Orantılılık İlkesi: Mühürleme kararları, ihlalin ağırlığına göre kademeli yaptırımlarla desteklenmeli ve süresiz durdurmalardan kaçınılmalıdır.
• Yargısal Denetim: Vergi denetim raporları, mühürleme öncesi hızlı bir yargısal incelemeye tabi tutulmalı, böylece masumiyet karinesi korunmalıdır.
• Hukuki Destek: İşletmecilere, mühürleme kararlarına karşı etkin bir savunma yapabilmeleri için hukuki destek mekanizmaları sunulmalıdır.
• Şeffaflık: Denetim raporlarının içeriği ve dayanakları işletmecilere açıkça bildirilmeli, böylece mahkemeye erişim hakkı güçlendirilmelidir.

Akaryakıt istasyonu işletmecilerinin, ilgili kanunlara tam uyum sağlaması ve düzenli belge düzeni tutması, bu tür yaptırımlardan kaçınmak için kritik öneme sahiptir. Herhangi bir mühürleme durumunda, kararın hukuki dayanaklarının incelenmesi ve idari yargı yoluna başvurulması için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.

Av. Ayşenur ALPAY KILIÇ